Thiết hạm tranh hng

Sean Bảo  

Thời Nội Chiến, người Mỹ chứng kiến cuộc cch mạng cng nghiệp với điện tn, xe lửa Song hnh l sự pht triển v ứng dụng của khoa học lm thay đổi bộ mặt chiến tranh, nhất l hải qun. Sắt thp v cc động cơ chạy bằng hơi đốt đ thay thế tay cho v cnh buồm; sng đại lin thay thế cc khẩu sng hỏa mai; thiết hạm ra đời thay thế cho thuyền gỗ 

Hampton Roads l một vng vịnh với bảy thnh phố bao quanh, với nhiều knh từ ba con sng của tiểu bang Virginia đổ ra Vịnh Chesapeake với nhiều cửa biển. Nơi ny l ranh giới của phe Union; họ kiểm sot đồn Monroe v Newport News ở bờ Bắc. Bờ pha Nam lại thuộc phe Confederate; họ nắm giữ Norfolk v căn cứ hải qun Gosport. Sau khi Virginia tch khỏi Lin Bang, phe Union rt lui, bỏ hoang căn cứ. Chiến thuyền buồm gỗ Merrimac trọng tải hơn 4 ngn tấn, loại khu trục tối tn nhất trước đ, bị hư my. Union khng kịp ko theo về vng nước su đnh phải đốt chy tu đến tận mặt nước v khng muốn để lọt vo tay địch.

Khi Confederate tấn chiếm, su tuần sau họ đ vớt thn tu dưới bn ln, tu sửa phần trn con tu, bọc kn như mi nh nghing 45 độ, biến thnh tu bọc thp dy 4 inches, trang bị 10 sng c nng, 8 sng bn mạn thuyền v 2 sng trước v sau tu. ể c được 800 tấn thp xy tu, Confederate đ thu gom sắt vụn, cc đường rầy v toa xe lửa cũ, rồi nấu chảy cn ra thnh thp. Tu được đặt tn l Virginia, trng xấu x, di 80m. N chạy chậm chạp với vận tốc chỉ 5 hải l một giờ, nhưng lại l vũ kh kinh hong với mũi tu bọc thp nhọn nặng hơn nửa tấn để đm thủng tu địch.

Bản đồ trận chiến Hampton Roads

Tin Confederate xy lắp con tu bọc thp đến tai Washington. Phe Union liền ro riết xy lắp tu bọc thp để đối ph. Một cuộc chạy đua vũ kh bắt đầu. Cuối thng 2, 1862 c một phụ nữ n lệ da đen trốn thot sang miền Bắc, dưới vy b l một bản vẽ thiết hạm CSS Virginia gần hon tất. Union cng khẩn thiết chuẩn bị đối ph, nhất l khi chiến lược phong tỏa vĩ đại Anaconda đ tiến hnh. Hampton Roads l vị tr chiến lược quan trọng, cch Ta Bạch Ốc ở Richmond thủ đ của Confederate 70 dặm nếu theo con sng James, v cch Washington 178 dặm. Cng thời gian ấy th phe Union đ hon thnh một đối thủ nặng k cho cuộc tranh hng Thiết hạm USS Monitor, đang trn đường đến Vịnh Chesapeake tham gia cuộc phong tỏa.

Monitor được thiết kế bởi kỹ sư gốc Thụy Sĩ John Ericsson. Hnh dng n rất kỳ qui, chỉ như chiếc ph bằng sắt di 52m. Tu như chm st mặt biển, chỉ nổi ln một ụ sng hnh trn gọi l monitor, với 2 khẩu thần cng 280 mm c thể xoay 360 độ nhờ động cơ hơi nước. l vũ kh tối ưu của chiến thuyền. Qun lnh gọi USS Monitor l Hộp ph-ma trn chiếc ph, Ci lon nhm trn mi nh. V gọi CSS Virginia l Ci nh chm chỉ c mi nổi.

Tu USS Monitor

Sng ngy 8 thng 3, 1862, từ căn cứ Gosport, CSS Virginia đi vo Hampton Roads. Nạn nhn đầu tin l chiến hạm USS Cumberland của Union. Chiếc tu USS Congress cố gắng phản pho, sng c nng bn sườn tu đồng loạt khai hỏa, nhưng đạn trng vo thnh tu bọc thp rồi dội ra như sỏi nm vo tường đ. Chiếc Virginia lầm l p st v kết liễu USS Cumberland bằng c hc vo mạn sườn, lm thủng một lỗ lớn hơn 2m. Nước biển trn vo tức th, ko theo 121 thủy thủ. Nhiều người bị thương. Xc nổi trn sng biển mịt m khi sng. Do đm su vo tu Cumberland, sut nữa th tu Virginia bị kẹt dnh vo v chm theo. Tu phải li my, mũi tu nhọn bằng sắt nặng gần tấn bị rớt ra nhưng vẫn tiếp tục tấn cng chiếc USS Congress đang cố chạy vo vng nước cạn để trốn thot. Thiết hạm Virginia n đạn c nng vo chiếc Congress trong nhiều pht, giết chết nhiều thủy thủ. Tu Congress bốc chy, cc cnh buồm, sn gỗ chy theo. Tu Congress treo cờ trắng đầu hng. Thuyền trưởng Buchanan của Virginia ln buồng tu xem xt th bị đạn sng trường của qun lnh Union trn bờ bắn ra trng vo đi. Tu Virginia tạm thời rt lui về vng biển Confederate. Ngy đầu tin của trận Hampton Roads kết thc với chiến thắng của Confederate. l lần hải qun Union bị thiệt hại nặng nhất trong lịch sử, chỉ sau trận Trn Chu Cảng trong ệ Nhị Thế Chiến.

So snh 2 tu Virginia v Monitor

Tối ngy hm đ thiết hạm USS Monitor của Union đ đến kịp để so găng với đối thủ đng gờm CSS Virginia. Thủy thủ đon mệt mỏi v mất ngủ nhưng cố bảo vệ vng đai phong tỏa, nhất l chiến thuyền buồm Minnesota bằng gỗ của Union, lc ny như c nằm trn thớt. Khi tu Virginia quay trở lại hng kết liễu chiến thuyền Minnesota th chạm trn với Monitor. Cả 2 tu bọc thp  vờn quanh v lin tục rt c nng vo nhau, c lc gần đến sut va vo nhau, nhưng cc quả c nng v đạn pho khng lm suy suyển tu. Khi m trời, biển dậy sng đen v than bụi, tiếng đạn pho va vo kim loại tạo những m vang cuồng nộ. Cc thủy thủ lin tục đốt l v tiếp đạn c nng; sng nng đỏ nng. Sau bốn giờ tranh hng, chừng như khng bn no chịu thua. ộng cơ xoay ụ sng của Monitor bị trục trặc v mất kiểm sot, cứ tiếp tục xoay, pho vin phải n đạn ước chừng. Trong khi đ th Virginia chậm chạp, kh khăn trước cc c xoay hướng nhanh nhẹn của Monitor. Khi cố tm cch đm thẳng vo tu địch th Virginia nhận ra mnh đ rơi mất mũi sắt nhọn bọc tu. Vo trưa, một quả đạn của Confederate rơi vo buồng li của Monitor, mảnh đạn lm chột mắt thuyền trưởng. Monitor liền rt lui. Chiếc Virginia cố quay sang hon tất việc tiu diệt tu buồm Minnesota, nhưng thủy triều lc ny đang rt, Virginia đnh rt lui v chấm dứt trận hải chiến.

Tranh vẽ trận thư hng Virginia v Monitor ngy 8 thng 3, 1862

Hai thng sau khi qun Union tấn cng chiếm bn đảo sng James, phe Confederate thua trận rt lui, tu Virginia nặng nề chậm chạp khng ph hợp cho tuần dương biển cả v đi vo cc sng cạn, Confederate đnh ph nổ để Virginia khng lọt vo tay Union. Cuối năm 1862 th Monitor cũng bị sng bo đnh chm khi trn đường ko về N. Carolina.

Thiết hạm CSS Virginia

Sau trận hải chiến Hampton Roads, cả hai phe đều tuyn bố chiến thắng, d thật sự bất phn thắng bại. Trận hải chiến hm đ c sự chứng kiến của cc tu Anh, Php. Tin tức lan nhanh khắp thế giới. Trận chiến đ chứng minh quyền năng tối thượng của tu bọc thp, kết thc thời đại của những chiến thuyền buồm gỗ. D trước đ ở Chu u đ c vi thiết hạm ra đời, nhưng chưa được dịp thử sức trong chiến trận. Cả thế giới lao vo sản xuất tu bọc thp v hon thiện động cơ hơi đốt. Trước khi Nội Chiến kết thc 3 năm sau th cả hai phe Nam Bắc c tổng cộng 70 thiết hạm, mở ra một kỷ nguyn mới cho hải chiến.

Monitor v Virginia l tiền thn của cc hạm đội khổng lồ tung honh khắp thế giới ngy nay của Hải qun Mỹ.

USS Cumberland bị CSS Virginia đm chm

SB

Trở lại