Về G v Người 

Nguyễn Ngọc Chnh

Năm 1937, nh văn người Mỹ được giải thưởng Nobel về văn chương, John Steinbeck, cho ra mắt tc phẩm Of Mice and Men, tạm dịch l Về Chuột v Người. Chuyện kể về hai nhn vật chnh trn bước đường gian trun tm việc lm tại California trong thời kỳ Đại Suy Thoi (Great Depression).

Tựa đề của tiểu thuyết l Về Chuột v Người nhưng người đọc chẳng thấy con chuột no xuất hiện từ đầu đến cuối v tc giả dng lối gợi về hnh ảnh sc vật (animal imagery) để m tả về những thảm kịch trong cuộc sống kh khăn của con người thời kinh tế khủng hoảng.

Ti sửa đề tựa đ để đặt cho bi viết ny: Về G v Người. Song, đy thuần ty chỉ l một bi tản mạn về hai hnh ảnh, một bn l G v một bn l Người, nhưng suy cho cng lại c những điểm tương đồng đến độ đng phải ngạc nhin.

https://2.bp.blogspot.com/-TvixQuZeSa0/Uyj5y7bSSvI/AAAAAAAAHJE/hK7fTka6MUc/s1600/201+1+B%E1%BA%A7y+g%C3%A0+1.jpg

X hội loi g

Hồi xưa, lc gia đnh ti cn ở Đ Lạt, c vườn cy rộng ri nn nui rất nhiều g thả rng. Ti đ bỏ ra nhiều th giờ quan st đn g đo bới khắp vườn để kiếm ăn v nhận ra x hội loi g sao c nhiều ci giống với con người qu thể!

G sống thnh đn, lối sống của chng mang tnh cộng đồng, một loại x hội thu nhỏ của loi người. C thể g trong đn ginh giật nhau để chiếm ưu thế kiếm mồi, cũng chẳng khc no loi người trong cuộc mưu sinh. Ci gọi l "tn ti x hội" của loi g dựa trn nguyn tắc mạnh được, yếu thua, qua đ xc định vai tr c đặc quyền tiếp cận thức ăn v địa điểm lm tổ.

Ở loi người, mỗi gia đnh sẽ c người đứng đầu, giữ địa vị gia trưởng. C điều ngy xưa thường l người đn ng nhưng ngy nay nam nữ bnh quyền nn gia trưởng cũng c thể l phụ nữ! G cũng c gia trưởng. G trống lun giữ nhiệm vụ đầu đn, ti chưa từng thấy một chị g mi giữ nhiệm vụ thủ lnh như trong x hội loi người thời nay.

Tn ti trật tự của đn g sẽ bị ph vỡ khi xuất hiện con g trống mới lớn trong đn, ngo ngoe dnh địa vị của đương kim thủ lnh, nhưng thế no kẻ nổi loạn cũng bị tch ra khỏi đn sau những trận đn th! Ch g trống nổi loạn đ sẽ rt lui bằng cch lập thnh đn mới với những chị g mi tơ, ch thường trnh đối mặt với cựu thủ lnh v bản thn ch cũng hiểu trnh voi đu xấu mặt no!

https://2.bp.blogspot.com/-KvQ5V116uxQ/Uyj6LhIWjiI/AAAAAAAAHJU/QfAl3VtSjgo/s1600/201+3+G%C3%A0+tr%E1%BB%91ng+1.jpg

Gia trưởng của đn g

By giờ ta quan st ch g trống thủ lnh oai phong lẫm liệt của đn g trong vườn. Trời sinh ch c bộ m tuyệt đẹp với lớp lng sặc sỡ, ng ả. Chiếc mo g đỏ cht trn đầu trng tựa như chiếc mo của vua cha. o v Mo chnh l lợi thế đầu tin để thu ht sự ch của cc chị g mi.

Tiếng Việt quả l qu hay. Mo với Mo chỉ khc nhau c một ci dấu nhưng lại l một khoảng cch rất lớn giữa vua cha với ci mo của con g! Mo g cn l tn một loi hoa tuy khng c hương nhưng sắc trng chẳng khc no ci mo g. Cn một thứ mo g nữa m chẳng ai muốn c v đ l một bệnh ly truyền qua đường tnh dục: bệnh si mo g hay cn gọi l bệnh mụn cc sinh dục ở cả nam v nữ!

Trở lại chuyện g trống. Ch g đầu đn ngoi vẻ đẹp trai lại cn c tnh dũng cảm, sẵn sng bảo vệ người đẹp trước những đe dọa rnh rập từ bn ngoi. Ti liệu viết về g trống đ ho phng phong tặng gương dũng cảm đ qua hnh ảnh của cc vị thần cổ xưa như Ares, Heracles v Athena. Sch của Plato thuật lại những lời được cho l cuối cng từ miệng Socrates trước khi ng chết:

Crito, ti nợ Asclepius một con g trống; ng sẽ trả mn nợ ny hộ ti chứ?

Khng biết nợ c trả được hay khng nhưng cho đến ngy nay ch g trống no cũng cất tiếng nhắc nhở: ҅ Ӆ. O. ҅. G trống no cũng biết gy v thường gn cổ để cất tiếng gy to hơn anh hng xm. Cũng v thế ta mới c cu g tức nhau tiếng gy. Mỗi khi gy xong, anh chng g lại nghe ngng xem c tiếng đp lại hay khng v thế l cuộc chạy đua tiếng gy diễn ra.

Ti để , trước khi gy g thường vỗ cnh lm động tc tựa như ta ht thở để tiếng gy lần sau to hơn lần trước. Cc nh khoa học phn tch tiếng gy của g lun ở tần số cao v nhờ lưỡi g m ở con người cũng c lưỡi g trong vm họng! Thm nữa, trong cc loại kn v trong xe gắn my 2 th cũng xuất hiện thuật ngữ lưỡi g. Xem ra trong ngn ngữ Việt c một hnh trnh l th: từ ci lưỡi của con g đ biến thnh bộ phận của con người, bộ phận của nhạc cụ rồi cả bộ phận my mc!

G thường gy vo mỗi buổi sng nhưng cũng c khi lại gy vo buổi trưa, đng ngọ. Điệp khc đồng qu vang ln giữa buổi trưa h khiến Chế Lan Vin phải thốt ln:

Nhớ biển miền Trung tiếng sng đa
Nhớ nh cha mẹ, cảnh trường xưa
Nhớ chao i nhớ, trời xanh thế
G lại dồn thm tiếng gy trưa

Lưu Trọng Lư khi nghe tiếng gy xao xc của những con g vo buổi trưa lại mang một tm trạng hoi cổ:

Mỗi lần nắng mới hắt bn song,
Xao xc g trưa gy no nng,
Lng rượi buồn theo thời dĩ vng,
Chập chờn sống lại những ngy khng.

Ngoi vc dng v sự dũng cảm, g trống cn c tật đa tnh. Khng biết c phải v ci tật ny khng m g bị mang tiếng mo mả, g đồng, một cch m chỉ những kẻ v lại, sống lang thang, lm bậy bất kể nơi no.

Tnh dục của g trống rất mạnh. Chỉ một mnh gia trưởng cũng thừa sức lm thỏa mn một bầy g mi hng chục nng mơn mởn. Qua quan st tập tục của chng, ta nhận ra ngay g trống c thể đạp mi bất kể nơi no, lc no. Trước khi đạp mi, ch g trống thực hiện từng bước, rất bi bản, chứ khng nhập đề hng hục như ta tưởng.

Nhắc đến chữ đạp mi ti bỗng nhớ đến một cu chuyện tiếu lm. Hồi xưa, xe Honda chưa c bộ phận đề để khởi động, c một c đạp mi m xe khng chịu nổ. Thấy vậy một thanh nin đến đạp gip, my nổ ngay. Người đẹp cười duyn km theo lời khen:Anh đạp mi hay thiệt!. C vốn l người miền Ty nn pht m chữ my thnh chữ mi một cch tự nhin khiến chng trai l Bắc kỳ 54 cứ tủm tỉm cười hoi.

https://1.bp.blogspot.com/-LMhMbWhRdmU/Uyj6U6kXPmI/AAAAAAAAHJc/QpDSmcriLqY/s1600/201+4+M%E1%BA%B9+v%C3%A0+c%C3%A1c+con.jpg

Mẹ v cc con

Trở lại chuyện g đạp mi: điệu bộ xum xoe của chng g trống rất buồn cười bn người đẹp. Chng xủ bộ lng cnh xuống st đất, hai chn chạy những bước ngắn quanh đối tượng dường như để lấy trớn. V rồi bất ngờ, chng nhảy phc ln lưng nng, khi đ c g mi cũng ngoan ngon co chn lại, chờ đợi giy pht thần tin ngắn ngủi.

C những ch g lại cn mưu mẹo khi thực hiện mn fore-play, ch cục cục gọi g mi đến để chia mồi. Khi đến nơi nng mới ng ngửa: mồi khng phải l những con giun hay hạt thc m l mấy hn sỏi. Ấy thế m cũng đi đến đoạn kết c hậu. Sau giy pht sung sướng đ, nng giũ lng như để trang điểm lại cn chng th đập đi cnh trước khi gy vang ra chiều thỏa mn.



Tnh g

G trống c tiếng gy lanh lảnh th g mi lại c tiếng cục tc ầm ĩ sau khi đẻ trứng, ra điều ta đy vừa hon thnh chức năng của giống ci. Thế cho nn dn gian mới c cuG đẻ g cục tc, Bc đẻ bc la lng hoặc G đẻ g cục tc, c đẻ c la!

G mi thường đẻ trứng mỗi ngy một quả, tnh ra một chu kỳ thai nghn ko di trn dưới 10 ngy. Tiếp đến l giai đoạn ấp trứng, đy chnh l lc thể hiện bản năng của loi g: cứ miệt mi nằm ấp, t ra khỏi ổ để giữ nhiệt độ thch hợp cho việc nở trứng ở 37,5C . Giai đoạn ny cũng l lc c g mi dữ dằn hơn bao giờ hết, c sẵn sng phản ứng quyết liệt bằng cch mổ nếu bị lm phiền, bất kể kẻ đ l ch g trống hay con người.

Thời gian ở cữ ko di khoảng 20 ngy. Trời ph cho g mi khả năng nghe thấy g con ku trong vỏ trước khi trứng nở v g mẹ sẽ nhẹ nhng cục tc để kch thch g con mổ vỏ chui ra. G con mổ một lỗ thở trn vỏ trứng, nghỉ ngơi lấy sức trong vi giờ v hấp thu phần lng trắng trứng cn lại trước khi tiếp tục mổ cho đến khi lớp vỏ vỡ ra. Đ l lc ch g con chnh thức cho đời v bộ lng măng được lm kh dưới sức ấm của tổ.

G mi kin nhẫn nằm trong tổ khoảng hai ngy sau khi quả trứng đầu tin nở rồi mới chịu rời ổ, bỏ lại những quả trứng ung. G con mới nở được g mẹ ra sức bảo vệ v được mẹ ủ kn để giữ ấm khi cần thiết. G mẹ dẫn cc con tm thức ăn v nước uống, n sẽ gọi con khi tm thấy thứ g ăn được nhưng hiếm khi mớm trực tiếp cho con. G mẹ tiếp tục chăm sc g con cho đến khi chng được vi tuần tuổi, sau đ n sẽ mất dần hứng th v lại bắt đầu đẻ trứng mới.

https://3.bp.blogspot.com/-eFSu6_KAxw0/Uyj6rcYzKSI/AAAAAAAAHJs/Mko3qdX-p9k/s1600/201+6+G%C3%A0+%E1%BA%A5p+tr%E1%BB%A9ng.jpg

G mi ấp trứng

Theo ti, g mi c thể v như một b mẹ hiền bn đn con thơ nheo nhc. Mẹ dẫn cc con đi tm mồi, thỉnh thoảng dừng lại như để điểm danh qun số v do dc tm con khi c tiếng chp chp của đứa con lạc mẹ.

Cảm động nhất l những lc bầy g nghỉ ngơi. Mẹ gập chn xuống, x lng để cc con chui vo nơi an ton nhất. G con cũng c đứa ngoan chui vo bộ lng g mẹ nhưng cũng c ch hiếu động khng chịu ngủ trong bộ cnh của mẹ, thơ thẩn trong vườn. Đến một lc no đ ch g ro rc tm mẹ, miệng khng ngớt chp chp gọi mẹ ơi! Đng như người ta thường v G con lạc mẹ.

Tuổi thơ của G v Người cũng c nhiều nt tương đồng. C những ch g con ngỗ nghịch, c những đứa trẻ lm buồn lng mẹ nhưng mẹ lc no cũng l mẹ, t khi no tỏ thi độ chiều đứa ny, ght đứa kia. Bi học từ loi g khiến con người rt ra được một cu thm thy: G cng một mẹ chớ hoi đ nhau.



Chn dung nng g mi

Từ thời cổ đại, g đ l một loi vật linh thing trong một số nền văn ha v gắn chặt với nhiều hệ thống tn ngưỡng v thờ cng. Người Hy Lạp sau khi tiếp xc với văn ha Ba Tư đ dng thuật ngữ "Chim Ba Tư" để chỉ g trống.

Trong kinh Tn Ước, Cha Gi-su đ tin đon sự phản bội của Thnh Phr: "Thầy bảo thật anh, nội đm nay, g chưa kịp gy, th anh đ chối Thầy ba lần". Lời tin tri đ đ trở thnh sự thật v điều ny khiến g trống trở thnh biểu tượng của sự cảnh gic v sự phản bội.

Cha Gi-su cũng so snh mnh với g mi mẹ khi ni về Jerusalem: Hỡi Jerusalem, Jerusalem, ngươi giết cc đấng tin tri v nm đ những kẻ chịu sai đến cng ngươi, bao nhiu lần ta muốn nhm họp cc con ngươi như g mi tc con mnh lại ấp trong cnh, m cc ngươi chẳng hứng.

Vo thế kỷ thứ 6, Đức Gio hong Grgri I tuyn bố g trống l biểu tượng của Kit gio. Đến thế kỷ thứ 9, Gio hong Nicla I ra lệnh đặt hnh g trống ln tất cả cc gc chung nh thờ. Tại Việt Nam, cụm từ Nh thờ Con g đ trở thnh phổ biến, khng ring g Đ Lạt c Nh thờ Con g m Đ Nẵng cũng c nh thờ chnh ta với biểu tượng con g trống trn thp chung.

https://3.bp.blogspot.com/-5L2kf2TGfgw/Uyj67uT3usI/AAAAAAAAHJ8/Cp9AcLIU9dQ/s1600/201+8+Nh%C3%A0+th%E1%BB%9D+Con+G%C3%A0+%C4%90%C3%A0+N%E1%BA%B5ng+1.jpg

Con g trn thp chung Nh thờ Chnh ta Đ Nẵng

Hnh ảnh G trống Gaulois được coi l biểu tượng của nước Php. Người xưa gọi n l Gallus Gallus, theo tiếng Latinh Gallus vừa c nghĩa l con g trống, vừa c nghĩa l người dn xứ Gaule, tức l vng đất tương ứng với lnh thổ nước Php ngy nay. Nhiều đồng tiền cổ được sử dụng trong cc bộ lạc xứ Gaule c mang hnh g trống. Biểu tượng ny giờ đy c thể tm thấy tại bảo tng Louvre v cung điện Versailles. Đối với những người yu thch mn bng đ, G trống Gaulois chnh l biệt danh của đội tuyển xứ Tam Ti.

Tại Indonesia, g mang nghĩa hết sức quan trọng trong nghi lễ hỏa tng của đạo Hindu. G ở đy được xem l đường nối cho những linh hồn xấu xa. Trong buổi lễ, g bị thắt chn để bảo đảm rằng mọi linh hồn xấu xuất hiện sẽ nhập vo g thay v nhập vo cc thnh vin trong gia đnh tại đ. Sau lễ, người ta mang g về nh v n lại tiếp tục cuộc sống bnh thường.

Tại Việt Nam c phong tục g mở cửa mả sau khi người chết được an tng 3 ngy. Trong lễ ny phải c con g dắt theo để n ku ln khiến hồn người chết nghe tiếng g thức dậy. Nh sư đi đầu dẫn theo thn nhn người chết cầm cy ma lau c cột 1 con g đi 3 vng quanh ngi mộ mới. Sau khi cng xong, người ta bỏ con g lại tại mả, bưng khay rước vong về nh để thờ. C nơi cn cho con g uống rượu khiến n lừ đừ nn mới c cu: Lờ đờ như con g mở cửa mả.

https://2.bp.blogspot.com/-dJ8iJch3m08/Uyj7Hda3LKI/AAAAAAAAHKE/YYIezWcBhq4/s1600/201+9+G%C3%A0+m%E1%BB%9F+c%E1%BB%ADa+m%E1%BA%A3.JPG

G mở cửa mả

Xt về mặt ngn ngữ tiếng Việt, con g đ đng gp cho con người rất nhiều từ ngữ được hiểu theo cả nghĩa đen lẫn nghĩa bng. No l g mờ, g r, g nuốt giy thun, g mắc tc cho đến cuối cng l g chết!

Ngoi những bữa ăn sang trọng c cơm g, c gỏi hay đầu g, m lợn người ta cn ca tụng sắc đẹp v ẩm thực được gi gọn trong cu cơm chn tới, cải ngồng non, gi một con, g mi ghẹ. Đối với một số người thuộc giới snh ăn lại đưa ra triết l ch gi, g non được hiểu theo thịt ch gi khng tanh (!), thịt g non mới mềm.

Đọc đoạn thơ được mở đầu bằng cu G tơ xo với mướp gi dưới đy người ta khng khỏi buồn lng khi g tơ lại đem xo với mướp gi trong một cuộc hn nhn khng cn xứng:

G tơ xo với mướp gi
Vợ hai mươi mốt chồng đ su mươi
Ra đường, chị diễu em cười
Rằng hai ng chu kết đi vợ chồng
Đm nằm tưởng ci gối bng
Giật mnh gối phải ru chồng nằm bn
Sụt si tủi phận hờn duyn
On cha trch mẹ tham tiền bn con

Đối với những kẻ cậy thế, cậy quyền bắt nạt người th đng l ch cậy gần nh, g cậy gần chuồng. Những kẻ bất ti, khng c ch tiến thn được gn cho hnh ảnh g qu ăn quẩn cối xay. Những kẻ khng nhn r được sự thật, lẫn lộn giữ phải v tri th trng g ho cuốc. Cn bạch diện thư sinh được xếp vo hạng tri g khng chặt.

Theo ti, hnh ảnh nổi bật nhất của g l cảnh g trống nui con. Ở con người, cảnh ny khng phải l hiếm nhưng đối với x hội loi g t khi no ta gặp được ch g trống bn đn g con khng c mẹ. D sao đi nữa, con người vốn l một sinh vật thượng đẳng với đầy đủ Hỉ, Nộ, i, Ố trong khi con g chỉ l một động vật hạ đẳng.


https://4.bp.blogspot.com/-o-kCqvqaQAc/Uyj7SGGbRcI/AAAAAAAAHKM/ybHegZFubgY/s1600/201+10+Tranh+m%E1%BB%99t+%C4%91%C3%A0n+g%C3%A0.jpg

Bức tranh một đn g

C bao giờ bạn so snh giữa con người v con g? Cụ thể hơn, so snh giữa một bn l đn ng & phụ nữ cn pha bn kia l g trống & g mi?

Bức h họa dưới đy ni ln tất cả sự thật, một sự thật t người c thể chối ci. Bức tranh đng hay sai cn ty thuộc vo nhận thức v quan niệm của mỗi người nhưng c điều đ l sự thật khng thể chối ci.



Vng đời của g v người


(Trch Hồi Ức Một Đời Người,
Chương 10: Thời xuống lỗ)

Trở lại