NGÀY 30/4 – ĐẠI DỊCH COVID-19 VÀ NGƯỜI VIỆT TRÊN THẾ GIỚI

Nguyễn Mạnh Trí

 

Năm 2020 đang có một biến cố quá lớn lao khiến ngày 30/4 đối với người Việt từ quốc nội cũng như khắp thế giới: đó là đại dịch COVID-19 mà sau hơn 4 tháng vẫn chưa có dấu hiệu chấm dứt trong thời gian gần. Người Việt tại hải ngoại trong thời gian cách ly có được thêm thời gian để suy ngẫm về cuộc chiến Việt Nam và thân phận của người dân Việt trong cơn lốc xoáy của dân tộc. Người phụ trách vào You Tube xem lại được đường phố Sài G̣n trong ngày 30/4/2020. Đường phố ít người qua lại mang lại kư ức của thành phố đổi tên ngày 30/4/1075. Người dẫn chương tŕnh là một trung niên cho biết vào năm 1975, anh mới có 2 tuổi. Dù chẳng biết ǵ về cuộc chiến Việt Nam, trong cách nói của anh vẫn phảng phất đôi chút hoài niệm những mất mát của người miền Nam.  

Ngày 30/4 tại Hải ngoại

BÊN THẮNG CUỘC

Người phụ trách trong những lúc rănh rổi có nghiên cứu về lịch sữ Hoa Kỳ nhất là cuộc nội chiến 1861-1865. Người Mỹ gọi chiến tranh giữa 11 tiểu bang miền Nam và 23 tiểu bang miền Bắc là Civil War, chính quyền và quân đội miền Nam gọi là Confederate c̣n chính quyền và quân đội miền Bắc là Union. Tháng tư 1865 đánh dấu sự thất trận của phe miền Nam. Khi ra hàng, tướng Lee đâu có nghĩ đến sự rộng lượng của tướng Grant đối với những người thua trận. Những sĩ quan của miền Nam được giữ súng tùy thân và tất cả binh lính đều được nhận lương y cấp cứu và được phép mang về nhà ngựa hay lừa của họ để kịp khởi đầu vụ canh tác mùa xuân. Tướng Grant đă cấm binh lính của ḿnh ngược đăi tù binh và ḥ hét hoan hỷ mừng chiến thắng.  

Năm 2005, cố Thủ tướng Vơ Văn Kiệt, từng có một lời phát biểu khiến nhiều người bừng tỉnh khi nói về ngày 30/4. Ông trải ḷng trên tuần báo Quốc tế (của Bộ Ngoại giao) trong bài phỏng vấn vào ngày 30/3/2005. Bài báo có tựa đề “Những đ̣i hỏi mới của thời cuộc”. Ông bày tỏ: "Một sự kiện liên quan đến chiến tranh khi nhắc lại, có hàng triệu người vui, mà cũng có hàng triệu người buồn. Đó là vết thương chung của dân tộc, cần được giữ lành thay v́ lại tiếp tục làm cho nó thêm rỉ máu ... Đối với Việt Nam, nhất là ở miền Nam, tôi thường biết và hiểu nhiều gia đ́nh đều có hai bên hết. Chính trong thân tộc của tôi, các anh em tôi, các cháu ruột của tôi cũng có số bên này và số bên kia. Cái đó có hoàn cảnh của nó. Có những gia đ́nh một người mẹ có con đi chiến đấu, chết ở bên này và đứa con khác th́ đi chiến đấu chết ở phía bên kia ...". Rồi tiếp đó, đến 30/4/2007, trả lời phỏng vấn BBC, ông Vơ Văn Kiệt lại phát biểu: "Tổ quốc là của ḿnh, dân tộc là của ḿnh, quốc gia là của ḿnh, Việt Nam là của ḿnh, chứ không phải là của riêng của người Cộng Sản hay của bất cứ tôn giáo hay phe phái nào cả ... Hơn 30 năm rồi, năm nay nữa là 32 năm, không có lư do ǵ giữa chúng ta với nhau không ḥa giải được ... Tôi đă đặt vấn đề này và cũng viết trong một số bài rằng có một cách nh́n méo mó từ phía một số người Cộng Sản rằng yêu nước và yêu chủ nghĩa xă hội là đúng, c̣n những người yêu nước khác mà không yêu chủ nghĩa xă hội th́ không yêu nước đủ như ḿnh ... Có hàng trăm con đường yêu nước khác nhau. Tổ quốc Việt Nam không của riêng một đảng, một phe phái, tôn giáo nào ... ". Ông Vơ Văn Kiệt cho rằng đă tới lúc bỏ lại phía sau những chia rẽ và "chính kiến khác nhau, ư kiến khác nhau là b́nh thường, và điều quan trọng là cần phải có đối thoại, nói chuyện với nhau một cách ṣng phẳng ... Chính phủ không nên áp dụng biện pháp hành chính đi đầu với họ, trừ phi là con người hoặc sự việc đó có nguy hại đối với đất nước, nhưng không được quy chụp người ta ...”.

Ngày 30/4/2020, trao đổi với BBC News Tiếng Việt hôm 30/4/2020 từ California, Hoa Kỳ, bác sỹ Bùi Thị Quỳnh Hoa, con gái của Đại tá Bùi Văn Tùng nói: "Ngày 30/4, phía Việt Nam Cộng Ḥa ở quốc ngoại th́ gọi là “ngày Quốc hận”, phía kia gọi là “ngày Thống nhất, ngày Chiến thắng …” Thế nhưng ở Mỹ người ta có “ngày Tưởng nhớ” (Memorial Day), tôi nghĩ câu đấy là câu vô cùng chính xác cho người Việt ḿnh. Cần tưởng nhớ mấy triệu người, con dân Việt Nam, chiến sĩ hai miền đều chiến đấu thật là dũng cảm, và người Việt Nam hai miền đều đă nằm xuống mảnh đất này. Lịch sử hiện nay vẫn là lịch sử có tính cách hoàn toàn xuyên tạc. Tôi nhớ một đồng nghiệp của tôi ngày xưa ông Douglas Pike có nói một cách chua chát rằng là "lịch sử là một cuộc nói dối tập thể - a lie agreed upon", một cuộc nói dối mà mọi người đều đồng ư, tức là những người chiến thắng đồng ư. Thành ra, người dân một dân tộc mà không cùng một lịch sử, th́ không thể là một dân tộc gắn bó với nhau được. Cho nên việc xét lại lịch sử để bỏ đi những sự việc hoàn toàn xuyên tạc là việc rất là quan trọng, việc lâu dài, việc chắc chắn sẽ xảy ra”.  

Cũng cần nói thêm bà Quỳnh Nga là con gái của ông Vũ Văn Tùng, cựu trung tá chính ủy, thuộc Quân đội Cộng Sản Việt Nam từng tham gia “tiếp quản” chính quyền Việt Nam Cộng Ḥa từ nội các Tổng thống Dương Văn Minh.

 

Chiến xa của Bắc Việt tiến vào dinh Độc Lập 30/4/1975  

Càng nhận thức càng thêm ngậm ngùi và tiếc nuối, là tâm trạng của cựu binh Nguyễn Khắc Toàn 42 năm sau, khi quyết định trở thành một người hoạt động cho dân chủ và dân oan ở Hà Nội: “Đi vào miền Nam dưới khẩu hiệu giải phóng, thống nhất đất nước, chống Mỹ cứu nước, nhưng bây giờ nh́n lại cuộc chiến đă kết thúc cách đây 42 năm th́ rất buồn bởi đó là cái bi kịch lớn của dân tộc. Lẽ ra cuộc chiến này không nên có. Đất nước th́ cần phải thống nhất nhưng thống nhất bằng con đường ḥa b́nh, thương lượng, đàm phán như tấm gương của Cộng Ḥa Liên Bang Đức và Cộng Ḥa Dân Chủ Đức th́ tốt hơn. Gọi là đi giải phóng miền Nam mà chế độ miền Nam và Việt Nam Cộng Ḥa lúc đó đă có đầy đủ những đặc trưng của một xă hội tiến bộ, người dân được tự do làm ăn kinh doanh, một xă hội văn minh. Tiến hành một cuộc chiến để thu hồi nốt miền Nam, để nhuộm đỏ toàn bộ đất nước theo con đường xă hội chủ nghĩa. Xă hội chủ nghĩa chỉ là một ảo vọng, chỉ là một thử nghiệm th́ nay cũng đă sụp đổ hết”.  

Đọc được từ một nữ bộ đội miền Bắc, sau này là nhà văn nổi tiếng Dương Thu Hương: “Lần thứ nhất khi đội quân chiến thắng vào Sài G̣n năm 1975, trong khi tất cà mọi người trong đội quân chúng tôi đều hớn hở cười th́ tôi lại khóc. V́ tôi thấy tuổi xuân của tôi đă hy sinh một cách uổng phí. Tôi không choáng ngợp v́ nhà cao cửa rộng của miền Nam, mà v́ tác phẩm của tất cả các nhà văn miền Nam đều được xuất bản trong một chế độ tự do; tất cả các tác giả mà tôi chưa bao giờ biết đều có tác phẩm bầy trong các hiệu sách, ngay trên vỉa hè; và đầy rẫy các phương tiện thông tin như TV, radio, cassette. Những phương tiện đó đối với người miền Bắc là những giấc mơ”.  

Một bà sơ tại B́nh Thuận là giám đốc một mái ấm t́nh thương tiếp chuyện phóng viên BBC News Tiếng Việt qua điện thoại, kể rằng năm 1975, bà mới là nữ tu 20-21 tuổi, đến giờ vẫn không quên cuộc vật đổi sao dời. "Các ngài chết trong chiến trận, rồi thời cuộc đổi thay, mộ các ngài bị bỏ hoang. Tôi cùng các sơ ở đây quy tập về, khâm liệm tươm tất, mồ mả đàng hoàng," bà chia sẻ. Năm 2000, bà cùng các sơ tại mái ấm t́nh thương bắt đầu quy tập các mộ phần vô danh. Đến năm 2003, bà phát hiện các khu nghĩa trang hoang phế của quân đội Việt Nam Cộng Ḥa và một hành tŕnh mới bắt đầu. Chúng tôi quy tập mộ cho những người tứ cố vô thân, chứ không chỉ quân nhân VNCH. Bà kể: "Đa phần là mộ vô danh. Chỉ một số ít có bia hoặc có thẻ bài th́ mới xác định danh tính được." "Khi đưa các ngài về đây, chúng tôi tổ chức tang lễ trang trọng," bà nói. Các ngôi mộ ở đây đều có màu xanh, và được đặt tên là "mộ t́nh thương". Ở đây luôn có khói nhang, có hoa và người thăm viếng," bà nói khi đứng giữa những ngôi mộ màu xanh được đặt tên là "mộ t́nh thương". Đa phần "mộ t́nh thương" là của tử sĩ VNCH, có hàng trăm ngôi mộ như vậy được cải táng về đây. Những con người đă ra đi trong "cuộc chiến 10,000 ngày", họ chết trong bom đạn, trong khói súng. Sau khi được các sơ và người thân t́m kiếm hài cốt, họ mới thực sự được an nghỉ. Họ nằm bên nhau, bốn bề cây cối, núi đồi chở che. Những ân oán của cơi dương gian không c̣n quấy rầy họ. Chiến tranh Việt Nam, một trong những cuộc chiến tranh thảm khốc nhất thế kỷ XX, để lại mất mát cho tất cả các bên. Quân nhân tử trận, dù là của Việt Nam Cộng Sản, Việt Nam Cộng Ḥa hay Mỹ th́ đều c̣n rất nhiều người mất tích, nằm lại nơi rừng sâu, hoặc dưới những ngôi mộ vô danh.  

Tuy nhiên, trong khi hai nhóm kia được các chính quyền tổ chức kiếm t́m với nguồn tài lực, vật lực, công nghệ đồ sộ th́ những quân nhân VNCH tử trận, ở về phía bên thua cuộc và chính thể mà họ phụng sự không c̣n nữa, bị đẩy ra bên lề của các mối quan tâm ḍng chính. Các cuộc t́m kiếm hài cốt lính VNCH hoặc quy tập, sửa sang mộ phần ở các nghĩa trang bị bỏ hoang thường được tiến hành trong thầm lặng, lễ tưởng niệm được tổ chức kín đáo, tránh sự để ư của chính quyền. Cho đến hôm nay, 45 năm đă trôi qua kể từ khi chiến tranh kết thúc, những nỗi lo sợ vẫn c̣n ám ảnh nhiều quân nhân, người thân trong hành tŕnh t́m kiếm hài cốt. Có rất nhiều những uẩn ức, những nỗi niềm trong các cuộc kiếm t́m. Bà sơ ở B́nh Thuận đă khóc khi nói về thân phận những người lính trong các mộ phần ở nghĩa trang bị bỏ hoang. "Các ngài có người chết từ năm 1960, có người chết sau đó. Hơn nửa thế kỷ rồi, phải có ai chăm sóc chứ," bà chia sẻ. Năm 2007, nhà thơ Linh Phương, người từng được biết đến với bài thơ "Để trả lời một câu hỏi" được nhạc sĩ Phạm Duy phổ thành bài hát "Kỷ vật cho em" rất nổi tiếng, đă viết những ḍng đầy day dứt:

Những người lính Bắc Việt chết - đều được trở về nhà

Những người lính Mỹ chết - đều được trở về Tổ quốc

Những người lính Việt Nam Cộng Ḥa chết - vẫn c̣n nằm nơi rừng thiêng, nước độc  

 

Các "ngôi mộ t́nh thương" của quân nhân VNCH tại B́nh Thuận  

45 năm sau sự kiện 30 tháng 4, tướng Nguyễn Chí Vịnh có cuộc tṛ chuyện với truyền thông trong nước và ông cho rằng tiến tŕnh hoà hợp dân tộc đă hoàn thành. Ông nói: “Quan điểm của tôi là chúng ta đă thành công. Thành công nhờ chính sách khoan dung của đảng và Nhà nước. Nhưng quan trọng nhất là nhờ sự phát triển của đất nước. Nó chứng minh chiến thắng ấy đem lại cho đất nước ta một sự phát triển mới mà không người dân Việt Nam nào cũng như bạn bè quốc tế không nhận thức được. Tôi cho là như vậy”.

NHỮNG NGƯỜI RỜI BỎ QUÊ HƯƠNG  

Một số người Việt rời Việt Nam đi tị nạn kể từ sau năm 1975 nói với VOA rằng họ chưa về lại lần nào, “vẫn sẽ không về nếu đảng Cộng Sản vẫn c̣n cầm quyền ở Việt Nam” và mô tả điều mà họ cho là “t́nh h́nh tối tăm” ở trong nước hiện nay. Tháng Tư này đánh dấu tṛn 45 năm ngày Sài G̣n sụp đổ mà chính quyền Hà Nội gọi là “ngày thống nhất đất nước”, nhưng hàng triệu người Việt phải bỏ nước ra đi lánh nạn chế độ Cộng Sản xem là ngày “ngày quốc hận,” với làn sóng di tản ồ ạt của nhiều người Việt, mà phần đông là đến Hoa Kỳ.  

Đài VOA đă liên lạc với hai người trong số đó là ông Đinh Hùng Cường, hiện sống ở tiểu bang Virginia, và ông Vơ Thành Nhân, hiện sống ở bang Maryland, để t́m hiểu lư do v́ sao hai ông quyết định không về Việt Nam.  

Ông Đinh Hùng Cường, trước năm 1975 nguyên là Quận trưởng Quận Thủ Thừa và có tham gia một trong những trận chiến cuối cùng với quân Bắc Việt vào những ngày cuối tháng Tư năm 1975, cho biết cả gia đ́nh ông ‘đều chống Cộng’. Ông nói trong 45 năm qua, những người thân của ông c̣n lại ở Việt Nam như cha mẹ, anh em hay thân hữu “đa số đều đă chết hết rồi” và mỗi lần có người thân qua đời ở Việt Nam, ông đều không về dự tang. “Tôi không về khi người thân qua đời bởi v́ tôi không bao giờ tin tưởng Cộng Sản”, ông nói. “Mặt khác, tôi là người chống Cộng ở hải ngoại nên nếu tôi về sẽ bị họ làm khó dễ nên tôi quyết định không về.” Ông Cường, từng là chủ tịch cộng đồng người Việt Quốc gia tại vùng Washington D.C., Maryland và Virginia, nói việc ông không về nước cũng là “một cách đối kháng với chính quyền Cộng Sản”.  

C̣n ông Vơ Thành Nhân, đại diện của Đài truyền h́nh SBTN tại vùng thủ đô Washington D.C., nói một trong những nguyên nhân chính khiến ông không về nước trong 40 năm qua là v́ ông “sợ lá cờ Việt Cộng”. “Về nước sẽ nh́n thấy nhiều cờ Việt Cộng, những bích chương, biểu ngữ họ tuyên truyền nên tôi không thích,” ông Nhân, người vượt biên sang Mỹ vào năm 1980 khi ông mới 23 tuổi, nói với VOA.  

Một câu chuyện mà đến hôm nay người phụ trách mới đọc được là câu chuyện của ông Bùi Kiến Thành. Ông sinh năm 1931 ở Quảng Nam là con cả của bác sĩ Bùi Kiến Tín, một doanh nhân - nhân sĩ uy tín ở Sài G̣n trước năm 1975. Ông là một trong số không nhiều doanh nhân từng sống dưới nhiều chế độ và có cơ hội chứng kiến những biến động dữ dội của lịch sử. Năm 1954, ở tuổi 23, ông Bùi Kiến Thành được mời về nước làm việc cho Thủ tướng Ngô Đ́nh Diệm và cố vấn Ngô Đ́nh Nhu. Năm 1956, ông trở lại Hoa Kỳ học nâng cao và thành lập Văn pḥng Đại diện Ngân hàng Quốc gia Việt Nam. Những mâu thuẫn trong nội bộ của Chính phủ Việt Nam Cộng Ḥa kéo dài và ngày càng sâu sắc khiến quyền lực của Tổng thống Diệm bị lung lay. Đỉnh điểm của những mâu thuẫn đó là cuộc đảo chính lật đổ chính quyền Ngô Đ́nh Diệm do các tướng lĩnh Việt Nam Cộng Ḥa thực hiện với sự làm ngơ của Hoa Kỳ vào ngày 1/1/1963. Kết thúc cuộc đảo chính đó, những người thân tín của ông Diệm bị liên lụy. Ông Bùi Kiến Thành bị bắt nhốt gần hai năm. Rồi ông cũng có cơ hội trốn thoát và vượt biên năm 1965. Định cư tại Pháp, ông làm đủ nghề để mưu sinh rồi trở thành một doanh nhân đầu tư bất động sản tại miền Nam nước Pháp. Doanh nghiệp của ông có ảnh hưởng rất lớn trong cộng đồng người Việt tại Pháp. Đầu thập niên 1980, ông được Chính phủ Việt Nam liên hệ mời tư vấn cho tiến tŕnh đổi mới nền kinh tế đất nước. Năm 1991, ông trở về Việt Nam tham gia các chương tŕnh nghiên cứu chính sách kinh tế và chính thức sinh sống tại quê nhà từ năm 1993. Bằng tri thức, uy tín và các mối quan hệ, ông cũng đă góp công trong tiến tŕnh b́nh thường hóa quan hệ Việt - Mỹ và đề xuất cũng như tham gia rất nhiều chương tŕnh kinh tế chiến lược. Ông từng tham gia tư vấn về nhiều chính sách kinh tế - xă hội cho Chính Phủ Việt Nam qua ba đời thủ tướng là Vơ Văn Kiệt, Phan Văn Khải, Nguyễn Tấn Dũng. Điều ngạc nhiên là dù khác nhau về ư thức hệ, về phương pháp luận nhưng Bùi Kiến Thành luôn đưa ra được giải pháp để những người cầm quyền có thể chấp nhận và vận dụng một cách có hiệu quả, đưa nền kinh tế Việt Nam thoát khỏi những khúc cua một cách ngoạn mục. Ông Bùi Kiến Thành được phỏng vấn nhân ngày 30/4/2020. Ông nói: “Giờ đây, ở độ tuổi U-90, con cháu đều thành đạt và định cư ở nước ngoài nhưng ông vẫn chọn Việt Nam để sống. Được hỏi: “Là một trong số những người hiếm hoi sống qua nhiều chế độ, bây giờ bác nghĩ ǵ?”. Ông trầm ngâm trả lời mà như tự hỏi: “Ba chục năm chiến tranh, tiếp theo là 10 năm bao cấp, và tiếp theo là 20 năm đổi mới để học hỏi các phương thức hội nhập với nền kinh tế thị trường và ḥa đồng cùng với các chế độ dân chủ, tự do, ta đă học được những ǵ? Việt Nam đang đứng trước ngưỡng cửa mới. Nhân ngày 30 tháng 4, người Việt chúng ta, bất kỳ ở nơi nào, cũng nên kiểm điểm lại những cơ hội đă bỏ lỡ, những quyết định sai lầm và rút kinh nghiệm để phát huy đến đỉnh cao nhất nền độc lập, tự do, dân chủ, để đồng bào ta trong nước và khắp nơi trên thế giới luôn đoàn tụ dưới một mái nhà chung, tôn vinh tổ tiên, động viên con cháu, vui vầy hạnh phúc ... Lịch sử không bao giờ dừng lại, chúng ta không thể quay ngược bánh xe lịch sử nhưng suy ngẫm về nó một cách cẩn trọng để khỏi lặp lại những sai lầm của quá khứ là điều rất cần thiết”. Đó cũng là tâm niệm của ông Bùi Kiến Thành, một doanh nhân, một tri thức gắn với vận mệnh của đất nước.

THẾ HỆ TRẺ

Nhà văn Lê Hữu Nam, 34 tuổi, cây viết trẻ nhiều sách được công chúng đón nhận như Con đến như một phép màuMật ngữ rừng xanh, Xứ mộng hồn hoa ... chia sẻ với BBC News Tiếng Việt từ Sài G̣n hôm 29/4: "Thuộc thế hệ sinh ra sau cuộc chiến và được giáo dục bởi những người thắng cuộc, tôi được dạy ngày 30/4 lúc bấy giờ là “ngày giải phóng - ngày thống nhất đất nước”. Tuy nhiên, khi đọc nhiều hơn, gặp gỡ và tiếp thu hơn, tôi nhận ra rằng người miền Nam trước 30/4/1975 đă có một chính quyền chính danh, họ hưởng một nền độc lập với một nền Cộng ḥa hợp pháp, như người dân miền Bắc với nhà nước Xă hội chủ nghĩa. Đối với tôi bây giờ, gọi 30/4 là ngày “thống nhất đất nước” th́ chưa chính xác. Theo nhà văn, "là một người luôn quan tâm đến những ǵ đă và đang xảy ra trên đất nước ḿnh, ngày 30/4 với tôi là một ngày buồn". Nhà văn Lê Hữu Nam chia sẻ dấu mốc dẫn tới những đổi thay nội tâm của anh: "Vào ngày 30/4 năm mười bảy tuổi, tôi đến nhà một cậu bạn chơi, th́ thấy ba cậu ta đang ngồi uống rượu và khóc một ḿnh. Tôi mới hỏi tại sao, th́ cậu ta giải thích do ba cậu ngày xưa là “ngụy” nên ông xem đây là ngày “mất nước”. Từ đó h́nh ảnh một người đàn ông gầy g̣, hiền lành nhưng đến ngày 30/4 chỉ uống rượu và khóc đeo bám tôi, gợi cho tôi những câu hỏi. Liệu đây có thực sự là “ngày chiến thắng” không, nếu là “chiến thắng” th́ tại sao một dân tộc lại có người cười, kẻ khóc? Từ đó tôi luôn cố gắng t́m hiểu nhiều hơn từ hai phía, và không c̣n xem 30/4 là ngày vui của dân tộc nữa".

Nguyễn Vi Yên, 25 tuổi, nhà hoạt động xă hội và hiện là chủ nhiệm nhóm Tinh thần Khai Minh, hiện đang sống ở Philippines, chia sẻ rằng dù sinh sau chiến tranh nhưng "trong cả nhà nội lẫn nhà ngoại đều có những người đă hy sinh cho nền độc lập của Việt Nam Cộng Ḥa". Vi Yên cho biết: "Trong những buổi chuyện tṛ nhắc nhớ thời xưa cũ, ba má tôi thường kể về biến cố 30/4/1975 như một vết thương khó lành gây ra bởi sự khắc nghiệt của chiến tranh, vốn được tô vẽ bởi ngôn từ và lư tưởng. Song họ không gởi gắm vào chúng tôi bất cứ t́nh cảm yêu ghét hận thù nào. Có chăng, câu chuyện cũng chỉ mang hơi hướm luyến tiếc một cái ǵ đó đẹp đẽ đă vĩnh viễn mất đi". Lớn lên trong một gia đ́nh như vậy, Vi Yên xem "biến cố 30/4 được khắc họa như một sự kiện lịch sử của dân tộc giữa vô vàn sự kiện khác".  

Nhà quan sát thời cuộc Quang Hữu Minh từ Sài G̣n nhận định: “Sự kiện 30 tháng 4 chỉ thống nhất được lănh thổ chứ không thống nhất được ḷng người. Đến bây giờ nó vẫn là như thế. Theo tôi thấy, chính sách thời hậu chiến của ĐCSVN về ḥa hợp ḥa giải dân tộc đến nay vẫn chưa thành công. Việc cần làm đầu tiên là phải bỏ khái niệm “giải phóng” trong lịch sử đối với ngày 30 tháng 4 đi. Chuyện quá khứ ḿnh không nói nhưng bây giờ nếu dùng từ “giải phóng” có nghĩa mặc nhiên ĐCSVN thừa nhận miền Nam Việt Nam thuộc về miền Bắc lúc đó th́ mới có vấn đề giải phóng. Cái thứ hai là nhà nước sau phải nhận trách nhiệm của nhà nước trước. Nếu bỏ khái niệm “giải phóng” th́ đây chỉ là cuộc nội chiến và nhà nước sau phải có trách nhiệm với những thương phế binh VNCH. Nếu làm được hai điều đó th́ nó sẽ tác động căn cớ đến ḥa hợp và ḥa giải dân tộc. Và cần phải có chính sách, tư duy then chốt chứ không thể chỉ ḥa giải trên báo, ḥa hợp trên miệng được.”  

Người phụ trách có 3 cậu con trai và 2 đứa cháu gọi bằng Bác. Khi gia đ́nh rời Việt Nam năm 1975 th́ cháu trai đầu mới 6 tuổi. Trong năm 2019, các cháu lần đầu tiên về thăm Việt Nam, không hỏi ư kiến vợ chồng tôi mà dù có hỏi th́ chúng tôi cũng sẽ để cho các cháu tự quyết định. Các cháu đă có những trải nghiệm tốt đẹp tại Nha Trang, Đà Lạt, Sài G̣n và quyến luyến với các anh chị em họ tại Nha Trang. Về lại Hoa Kỳ, cô con dâu tôi, một giáo sư Anh Văn tại Hoa Kỳ, có viết một bài trải nghiệm bằng tiếng Anh nhan đề “The price of Freedom” và sau đó dịch sang tiếng Việt đăng trên báo Người Việt. Đặc biệt, tôi có một đứa cháu gọi tôi bằng Bác. Cháu sinh tại Hoa Kỳ, không biết nói một chữ tiếng Việt mà cho đến năm nay đă về Việt Nam mổi năm một lần trong suốt 5 năm vừa qua. Bà con nghĩ rằng cháu bị các cô gái Việt Nam hớp hồn nhưng trong những lúc tâm t́nh giữa 2 bác cháu với nhau, cháu nói rằng mổi lần về cháu đều có ghé Thái Lan, Hồng Kông, Đài Loan. Cháu nhận xét ở các quốc gia này khá hơn Việt Nam nhiều nhưng trong ḷng cháu tại Việt Nam vẫn có những t́nh cảm trong tâm mà cháu không giải thích được. Những lần 2 bác cháu nói chuyện với nhau, tôi vẫn thường lắng nghe để cho cháu nói ư nghĩ của ḿnh. Cháu thấy rơ những điều không vừa ḷng tại Sài G̣n. Trong thời gian ở Việt Nam, cháu thích sống như những ông Tây ba lô, thích những món ăn đường phố và có một bộ h́nh ảnh đầy đủ các quán ăn bụi đời tại Sài G̣n.

LỜI KẾT

Tôi chỉ là một sĩ quan trung cấp của Quân Lực Việt Nam Cộng Ḥa. Sinh trưởng tại miền Nam, chúng tôi chiến đấu cho sự tự do của miền Nam. Chiến tranh đến một lúc nào đó cũng phải chấm dứt. May mắn được qua Hoa Kỳ từ năm 1975, làm việc hết sức để tạo dựng một cuộc đời mới trên quê hương thứ hai của ḿnh. Năm 2005, tôi quyết định về hưu để làm vài chuyện trong đời ḿnh muốn làm. Trong vài lần hiếm hoi nói chuyện với vài người bạn thân, tôi phân biệt rơ ràng dân tộc và chế độ. Dân tộc Việt Nam vẫn luôn luôn trường tồn c̣n chế độ chỉ là giai đoạn. Năm nay đánh dấu 45 năm nước Việt Nam được sống trong ḥa b́nh, nhưng đâu đó mỗi gia đ́nh Việt Nam đều có câu chuyện đau thương để kể. Có những nỗi niềm vẫn cứ gợn lên trong ḷng, dù ở phía bên nào.

 

Thuyền nhân vượt biển  

Những lời nói gần đây của ông Nguyễn Chí Vịnh vẫn mang vẻ kiêu căng của kẻ thắng cuộc. Cho đến nay, vẫn chưa có ḥa giải ḥa hợp dân tộc thực sự giữa chính quyền bên thắng cuộc với người Việt ở nước ngoài. Tôi đọc cuốn sách “Bên thắng cuộc” của nhà văn Huy Đức nhiều lần. Chỉ mượn lời của ông Chu Hảo, Nhà Xuất bản Tri Thức, Hà Nội, Việt Nam: “Có công minh lịch sử mới có ḥa giải dân tộc thực sự.

Việt Nam đă đạt được sự ngưỡng mộ của thế giới trong việc đối phó với đại dịch COVID-19. Trả lời kênh truyền h́nh BBC World News vào ngày 29/4, Thứ trưởng Ngoại giao Nguyễn Phương Nga nói chính phủ Việt Nam đă "chiếm được niềm tin và sự ủng hộ của toàn dân trong nước”. Chỉ cần thêm một vài hành động tượng trưng đối với người Việt hải ngoại như tuyên bố Nghĩa trang Quân đội Biên Ḥa là di tích lịch sử quốc gia, sự kính trọng của các tướng lănh VNCH tuẫn tiết ngày 30/4/1975 th́ sự ḥa giải có thể xảy ra trong thời gian rất ngắn.

 

Nếu phải đợi 1,2 chục năm nữa khi những thành phần dính dáng đến cuộc chiến, quốc nội cũng như hải ngoại, chết đi để cho những thế hệ tiếp nối sẽ giải quyết vấn đề trong t́nh tự dân tộc th́ đó cũng là chuyện sẽ phải xảy ra dù rằng rất nhiều cơ hội đă bị những người có trách nhiệm hiện nay bỏ lỡ.

THAM KHẢO

1)    You Tube: Thành phố Sài G̣n 30/4/2020.

2)    Bài viết “Hồi tưởng của cựu binh miền Bắc 42 năm sau chiến tranh” của Thanh Trúc, phóng viên RFA ngày 27/4/2017.

3)    Bài viết “30/4: Người Việt trẻ hải ngoại và hành tŕnh t́m bản sắc” của tác giả Lê Viết Thọ trên đài BBC News Tiếng Việt ngày 29/4/2020.

4)    Bài viết “Người Việt trẻ gọi 30/4 là một biến cố buồn” của tác giả Bùi Thư trên mạng BBC News Tiếng Việt ngày 30 tháng 4 2020

5)    Bài viết “Con gái Đại tá QĐND: 30/4 hăy gọi là ngày Tưởng niệm” của tác giả Lê Viết Thọ trên đài BBC News Tiếng Việt ngày 29/4/2020.

6)    Bài viết “Bùi Kiến Thành - vị doanh nhân đi xuyên qua nhiều chế độ” của tác giả Phan Thế Hải trên mạnh Doan Nhân Sài G̣n ngày 1/5/2020.

7)    Bài viếtPhải làm sao để những ai c̣n chưa là bạn chúng ta thành bạn chúng ta của tác giả Quốc Phong trên mạng Viet Times ngày 30/4/2020.

8)    Bài viết Những người ‘chưa từng về lại Việt Nam từ sau năm 1975” trên đài VOA ngày 30/4/2020.

9)    Bài viếtCó đúng là ḥa hợp, ḥa giải dân tộc đă thành công như lời ông Nguyễn Chí Vịnh?” của tác giả Diễm Thi trên mạng RFA ngày 30/4/2020.

10) Bài viết30/4: Đi tới tương lai từ quá khứ 45 năm trước thế nào?” của tác giả Quốc Phương BBC News Tiếng Việt ngày 30/4/2020.

11) Bài viếtNhững ngôi mộ t́nh thương của người lính VNCH” của tác giả Bùi Thư - BBC News Tiếng Việt ngày 1/5/2020.

Trở lại