Cha Nguyễn Phc Tần v trận hải chiến lịch sử năm 1644

Tn Thất Thọ

Ba sch Lịch sử Việt Nam bằng tranh, NXB Trẻ.

Nguyễn Phc Tần (thường gọi l Hiền Vương) l vị Cha thứ 4 của nh Nguyễn. ng l con thứ 2 của cha Thượng Nguyễn Phc Lan. Sch Đại Nam liệt truyện chp:

Một hm Hy Tng (tức cha Nguyễn Phc Nguyn) ngự gi tới Quảng Nam, đi theo thp tng hộ gi c Nguyễn Phc Lan (bấy giờ đang l thế tử, về sau ln ngi nối nghiệp cha, tức cha Thượng). Vo một đm trăng sng, Nguyễn Phc Lan đi chơi thuyền trn sng, gh vo bi Điện Chu để cu c, nghe tiếng ht của một người con gi đang hi du trn bi sng. Động lng, mới cho người tới hỏi th được biết người con gi đ họ Đon. Phc Lan bn đem nng về hầu ở Tiềm để. C gi đ đức hạnh t ai bằng. Về sau, khi Phc Lan ln ngi cha, nng sinh cho ng một con trai. Sau ny, chnh l Hiền Vương Nguyễn Phc Tần.

Nối nghiệp cha từ năm Mậu T (1648), nhưng khi cn thế tử mang tước l Dũng Lễ Hầu, Nguyễn Phc Tần đ c một chiến cng v cng hiển hch:

Năm 1644, theo yu cầu của cha Trịnh, chiến thuyền người Lan (H Lan) đ vo xm phạm cảng cửa Eo (Thuận An) của nước ta. Đon thuyền của họ được chia lm hai cnh:

         Một cnh gồm ba chiến thuyền c tn l Wakendebode, Kievit v Meerman do Issac Davids chỉ huy, cnh ny tiến thẳng ra Đng Ngoi để cng đi với cha Trịnh.

         Cnh thứ hai gồm ba chiếc Wojdenes, Waterhod v Vos do Baek chỉ huy.

Ngy 3/6/1644, cả hai đon chiến thuyền rời Batavia, theo gi Nồm tiến đến bờ biển nước ta. Trịnh Trng đem đại đội binh m 100.000 người rước vua L đi cng với Issac Davids vo. Cả hai đon qun giao ước hội qun ở sng Gianh.

Khi đon thuyền của Baek trn đường đến điểm hẹn th tại Ph Xun, cha Thượng Nguyễn Phc Lan được tin cấp bo. Sch Đại Nam thực lục t.1, tr. 55, 56 chp:

Bấy giờ, giặc Lan đậu thuyền ngoi biển, cướp bc li bun. Qun tuần biển bo tin. Cha đương bn kế đnh dẹp. Thế tử (tức Nguyễn Phc Tần) tức th mật bo với chưởng cơ Tn Thất Trung (con thứ tư của Hy Tng), ước đưa thủy qun ra đnh. Trung lấy cớ chưa bẩm mệnh, ngần ngại chưa quyết. Thế tử tự đốc suất chiến thuyền của mnh tiến thẳng ra biển. Trung bất đắc dĩ cũng đốc suất binh thuyền theo đi, đến cửa biển th thuyền của thế tử đ ra ngoi khơi. Trung lấy cờ vẫy lại, nhưng thế tử khng quay lại. Trung bn giục binh thuyền tiến theo. Chiếc thuyền trước sau lướt nhanh như bay; giặc trng thấy thất kinh hoảng sợ

Đ l ngy 7/7/1644*, đon thủy binh ta do thế tử Nguyễn Phc Tần cầm đầu, tiến thẳng ra biển Đng, vy đnh đon thuyền H Lan do Baek chỉ huy. Khi đối đầu với đon thủy binh của ta, qun H Lan qu hoảng sợ, chống cự khng nổi, phải bỏ chạy ra khơi. Trong tnh thế hoảng loạn, qun địch tự phng lửa đốt chy tu Wijdenes, tướng Baek chết theo tu. Binh lnh trn tu sống st chm xuống biển, bị qun Nguyễn vớt ln v tiu diệt. Từ xa, cc chiến thuyền khc của H Lan thấy chiến thuyền của Phc Tần nổ sng vang trời, khng dm tiến đến sng Gianh nữa, chng chạy ra trốn ở đảo Ty Sa.

Cũng theo Đại Nam thực lục, khi hay tin Nguyễn Phc Tần ra biển một mnh, cha Thượng rất lo lắng, liền tự mnh đốc suất binh thuyền đi tiếp ứng. Vừa tới cửa biển, từ xa trng thấy khi đen bốc cao mịt m; cha ra lệnh cho thủy binh ta tiến ln tiếp ứng. Đến khi được tin qun ta thắng trận, cha mừng lắm, ko qun về hải đnh để chờ đợi.

Khi Nguyễn Phc Tần đến bi yết, cha trch: Lm thế tử sao khng thận trọng giữ mnh?.

Cha cn trch Tn Thất Trung về tội khng bẩm mệnh. Trung ci đầu tạ tội, sau đ đ hết lời khen ngợi thế tử. Cha thượng cười v ni: Trước kia, tin qun ta đ từng đnh ph giặc biển, nay con ta cũng lại như thế. Ta khng lo g nữa

Ni xong, cha trọng thưởng thế tử v đon thủy binh rất hậu

Trong thời gian kế nghiệp cha, Hiền Vương Nguyễn Phc Tần được coi l người rất chăm chỉ chnh sự, biết trọng người ti, xa rời nữ sắc. Dưới thời cha, vo năm 1656, Nguyễn Hữu Dật v Nguyễn Hữu Tiến đ ko qun ra đnh Trịnh, tạm chiếm được 7 huyện ở Nghệ An. Sau đ mới rt qun về. V kể từ đ, chiến tranh Trịnh Nguyễn ko di từ lu đ được chấm dứt.

Năm Qu Tỵ (1653), vua nước Chim Thnh mang qun sang đnh ph Ph Yn, cha sai qun đi đnh dẹp. Đổi vng đất từ Phan Rang trở ra lm Thi Ninh phủ v đặt dinh Thi Khang để coi việc cai trị.

Năm Kỷ Mi (1659) Dương Ngạn Địch l một tướng cũ của triều Minh, bất phục nh Thanh, cng với Trần Nhượng Xuyn đem hơn 3.000 qun vo đng tại cửa bể Tư Dung xin thuần phục. Cha bn phong cho họ quan chức, rồi cho vo khai hoang vng Đng Phố (Gia Định); Lộc D (Đồng Nai) v Mỹ Tho. Cng với số di dn từ miền Trung vo miền Nam, họ đ lập nn phố x đng đc ở cc vng đất mới. Nhn dn trong vng c sự giao lưu thương mại với thuyền bun của nh Thanh, cc nước Ty phương v Nhật Bản.

Cng trong thời gian Hiền Vương trị v, nhiều vng đất mới được mở mang. Cc knh Trung Đan, Mai X được khơi đo. Bờ ci v sự, thc la được ma. Cha thực hiện chnh sch bớt lao dịch, giảm thuế kha

Nguyễn Phc Tần l người c tnh cảm su nặng. Sch Nam Triều cng nghiệp diễn ch tr. 613 chp: Từ khi thi phu nhn Chu thị qua đời. Hiền Vương buồn rầu thương tiếc, mắt lệ t khi kh, bữa ăn thường bỏ dở, đm nằm, vẫn đặt chung đi gối như khi thi phu nhn cn sống, cc mỹ nhn trong cung khng mấy khi được gần (sđd, tr. 613).

Cha ở ngi 39 năm, thọ 68 tuổi.

Tn Thất Thọ
Xưa & Nay, số 304, 3/2008, tr 12.
Đăng lại từ trang Nghiencuulichsu.com

Ch thch:

* Về thời gian trận đnh, Đại Nam thực lục ghi l vo năm Gip Thn (1644), cn L Qu Đn trong Phủ Bin tạp lục v GS Dương Kỵ trong Việt Sử khảo luận th ghi l năm Qu Mi (1643). Cũng theo GS Dương Kỵ; năm trước đ (1642) qun H Lan đ một lần đem qun vo Nam đnh cha Nguyễn, nhưng lần đ chng thua to. Lần sau, mặc d chuẩn bị kỹ hơn, nhưng kết quả lại cn tệ hơn năm trước!

Ti liệu tham khảo:

Đại Nam thực lục, T1, QSQTN, Nxb Gio Dục, 2007.
Đại Nam liệt truyện, T1, Nxb Thuận Ha, 1993.
Việt Sử khảo luận, Dương Kỵ, Thuận ha XB, 1949.
Nam Triều cng nghiệp diễn ch, Nguyễn Khoa Chim, Nxb Hội Nh văn, 2003.
 

 

Trở lại